Geçmişte yeni bir araç satın alındığında, önceki araç sahibinin trafik sigortası 15 gün boyunca geçerli olurdu. Yeni sahip, bu süre zarfında kendi adına sigorta yaptırabiliyordu. Ancak Anayasa Mahkemesi iptal kararıyla bu uygulama 5 Aralık 2024 tarihinde sona erdi. Artık yeni araç alımında, satış işlemi öncesinde trafik sigortası yaptırılması zorunlu hale geldi.
Bununla birlikte, yeni araç alımında hasarsızlık indirimi (basamak devri) konusunda ciddi bir eşitsizlik ve uygulama sorunu yaşanmaktadır.
________________________________________
Mevzuat Ne Diyor?
Trafik sigortasında prim basamakları aşağıdaki şekilde uygulanıyor:
• Trafiğe ilk kez çıkanlar 4. basamaktan başlar.
• Hasarsızlık durumunda bir üst basamağa çıkılır.
• Hasar durumunda bir alt basamağa düşülür.
• Prim indirimi veya artırımı işleteni takip eder.
• Birden fazla araca sahip kişilerde, her araç için ayrı ayrı basamak değerlendirmesi yapılır.
_________________________________
Mevcut Durum
1. Hasarsızlık indirimi hakkı olanlar mağdur ediliyor
Yeni bir araç aldığınızda, önceki aracınıza ait trafik sigortası basamak indirimi (örneğin 7 veya 8. basamak gibi) sadece bir koşulla devredilebiliyor:
📌 Eski aracınızın satışını önceden yapmış olmanız gerekir.
Aksi halde, sistem yeni aracınızı indirim uygulanmayan 4. basamaktan başlatıyor ve hasarsızlık geçmişiniz dikkate alınmıyor.
Kasko sigortasında bu tür durumlar çoğu zaman zeyilname ile çözülebiliyor. Ancak zorunlu trafik sigortasında böyle bir esneklik bulunmuyor.
Bu nedenle birçok sigortalı, hasarsızlık hakkını koruyabilmek için eski aracını aceleyle ve çoğu zaman değerinin altında elden çıkarmak zorunda kalıyor.
Acentelerden edindiğim bilgiye göre bazı sigorta şirketleri, izleyen poliçe döneminde önceki basamağı tekrar uygulayabildiğini belirtirken; diğerleri bunun mümkün olmadığını ifade ediyor. Hatta bazı şirketlerin eski aracın satılması sonrası zeyilname ile iade yaptığına dair iddialar da mevcut. Ancak kamudan ve SBM den edindiğim bilgiler ise, zeyilnameyle devrin mümkün olmadığını ve yenilemede eski basamağın dikkate alınamayacağını belirtmekte.
Özetle burada bir karmaşa var.
2. Sürprimli sigortalılar avantajlı hale geliyor
Örneğin 0. basamakta olan (en yüksek cezalı) bir kişi, eski aracını elden çıkarmadan yeni araç alırsa, yeni poliçesi cezasız olan 4. basamaktan başlatılıyor. Bu da kötü sürücü davranışlarının ödüllendirilmesine, iyi sürücülerin ise bu farkı prim ödeyerek karşılamak zorunda kalmasına yol açıyor.
________________________________________
Değerlendirme ve Öneriler
📌 Kanaatime göre, hasarsızlık indirimi veya artırım işletenin sürücülük performansına bağlıysa, bu durumun yeni araçlar için de kazanılmış bir hak/ceza olarak devam etmesi gerekir. Kullanım tarzı (hususi, ticari vb.) değişmediği sürece, mevcut mevzuat da bu uygulamaya engel teşkil etmemektedir. Ayrıca, kazanılmış bir hakkın idari bir yorumla ortadan kaldırılması hukuken mümkün değildir.
Özellikle birden fazla araca sahip olan kişiler için her araca ayrı basamak uygulanması yaklaşımı da gözden geçirilmelidir. Aynı işletene ait iki araçtan biri 8. basamaktayken, diğerinin 4. basamaktan başlaması sistemin kendi içinde çelişmesine yol açmaktadır.
📌 Bu durum kötü niyetli kullanım risklerini de beraberinde getirmektedir. Örneğin, kötü sürücülerin iyi sürücü olan yakınları adına araç alarak cezadan kaçmaları mümkün hale gelebilir. Bu riski azaltmak için kaza yapan kişi işletenden farklı biri olması halinde, işletenin tüm araçlarına yenileme döneminde ağır bir artırım öngörülebilir. Tabi bu şekilde bir çözümlemede kaskodaki gibi sürücü değişim olayları da yaşanabilir. Sonuçta bir çözüm bulunmalı, zira acil bir şekilde kazanılmış hak kaybının telafi edilmesi gerekmektedir.
________________________________________
Sonuç
Mevcut sistem, hem hakkaniyete aykırı sonuçlar doğurmakta hem de sigorta sistemine olan güveni zedelemektedir.
Bu sorunun çözümü için teknik bir düzenleme (2019/9 nolu Genelgede değişiklik) yeterlidir:
• Hasarsızlık indiriminin kasko sigortalarında olduğu gibi zeyilname ile yeni araca taşınabilmesi ve/veya
• Bütün araçlarda işletenin basamak hakkının uygulanması,
• Kötü niyetli geçişlerin önlenmesi için işleten/sürücü ayrımına göre sorumluluk sisteminin oluşturulması.
• Filo sahipleri gibi çoklu araç işletenler için pratik sorunları bilmemekle birlikte ayrı sistem ve değerlendirme yapılması düşünülebilir.
📌 Bu tür bir revizyon, hem vatandaşın lehine olur hem de sigorta şirketlerinin müşteri memnuniyetini artırarak prim tahsilatlarını düzenli ve sürdürülebilir hale getirir.