Güncelleme:07.07.2025 18.19
Zamanaşımı, özü itibariyle hukuki güvenliği sağlamak amacı taşısa da, özellikle sigorta hukukunda sürelerin kısa olması ve düzenlemelerde muğlaklıkların olması uygulamada tüketici aleyhine sonuçlar doğurabilmektedir.
Trafik sigorta hukukunda iki tür zamanaşımı söz konusudur: 2918 sayılı KTK.’nın 109. maddesine göre, motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde, kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre, maddi tazminat talepleri için de geçerlidir.
İMMS Başvurusunda Trafik Sigortası Sürecinin Tüketilmesi Zorunluluğu
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 100. maddesi açıkça belirtmektedir ki, aynı Kanun’un 95 (tazminatın azaltılması veya kaldırılması), 97 (doğrudan talep ve dava hakkı) ve 109 (zamanaşımı) maddelerindeki hükümler, İhtiyari Mali Mesuliyet Sigortası (İMMS) için de aynen uygulanır. Bu çerçevede, 97. madde gereğince dava açmadan önce zorunlu trafik sigortacısına başvurma şartı İMMS bakımından da zorunludur.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken kritik bir nokta vardır: İMMS sigortacısına başvuru yapılabilmesi yalnızca ön başvuru şartıyla sınırlı değildir. Zarar görenin İMMS sigortacısına başvurabilmesi için, öncelikle trafik sigortası teminatının tamamen tüketilmiş olması gerekmektedir. Başka bir deyişle, İMMS sigortacısının yükümlülüğü müteselsilen değil; sıralı bir şekilde doğmaktadır. Bu durum uygulamada ek prosedürler ve zaman kaybı yaratmakta, özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde alınacak tazminatın alım gücünü ciddi şekilde aşındırmaktadır.
Trafik sigortası teminatını aşan zararlar için İMMS başvuru süreci şu şekilde işlemektedir:
-
Zarar gören, dava açmadan önce mutlaka trafik sigortacısına başvurur. Sigortacı 15 gün içinde yanıt vermezse veya verilen yanıt talebi karşılamazsa zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun uyarınca tahkime gidebilir.
-
Trafik sigortacısı zararın kalan teminatına kadar ödeme yaparsa, zarar gören bu ödemenin ardından aşan kısım için doğrudan İMMS sigortacısına başvurabilir.
-
Eğer trafik sigortacısı teminatını tüketmeden yalnızca kısmi ödeme yapmışsa, zarar gören 15 günlük bekleme süresi dolduktan sonra trafik sigortacısına dava açar.
-
Bu davada bilirkişi aracılığıyla toplam zarar tespit edilir; ancak hüküm yalnızca trafik sigortacısının kalan teminatı üzerinden verilir.
-
Trafik sigortası davası tamamlandıktan sonra, zarar gören kalan zarar için İMMS sigortacısına başvurur.
-
İMMS sigortacısı da aşan zararı ödemezse, 15 günlük bekleme süresinin ardından bu kez İMMS sigortacısına karşı ayrı bir dava açılabilir.
Yargı uygulaması ve doktrinde, genellikle trafik sigortasında olduğu gibi İMMS için de zamanaşımının başlangıcı “zararın ve tazmin yükümlüsünün öğrenildiği tarih” olarak kabul edilmektedir. Ancak İMMS bakımından, Kanun metninde öngörülmeyen bir genişletme ile bu “öğrenme” kapsamına trafik sigortası teminatının tüketildiğinin öğrenilmesi de dâhil edilmekte; bu nedenle aksi yönde görüşler ve farklı yargı kararları ortaya çıkmaktadır.
Nitekim, trafik sigortası teminatı tüketilmeden doğrudan İMMS sigortacısına dava açılan ve mahkemelerin, tespit edilen zararın trafik teminatını aşan kısmı için İMMS’den tazminata hükmettiği karar örneklerine de rastlanmaktadır.
İMMS açısından kısa zamanaşımı 23 ay uygulanmaktadır!
Mevcut uygulamaya göre zarar gören “öğrendiği tarihten” itibaren trafik sigortacısına başvuru yapması ve trafik sigortasına ilişkin yargı süreçlerini bitirmesi, akabinde bakiye zararı için İMMS sigortacısına başvurmalıdır. İMMS açısından trafik sigortasına dava açılması zamanaşımı süresini kesilmektedir. Belirsiz alacak davalarında sorun yok, ama kısmi alacak davası şeklinde açılan davalarda, davaya konu edilmeyen zarar açısından zaman aşımı kesilmemektedir. Diğer taraftan, trafik sigortası için 15 günlük ön başvuru süresi ve İMMS için 15 günlük ön başvuru süresi zamanaşımı süresini kesmiyor. Bu durumda öğrenme tarihinden itibaren İMMS açısından zamanaşımı fiilen 23 ay uygulanmaktadır. Bununla birlikte, azınlıkta da olsa bu sürelerin kesme süresine eklenmesi gerektiğine ilişkin görüşler ve tahkim kararları da bulunmaktadır.
Sonuçta, trafik sigortası teminatını aşan zarar tutarının tespiti ciddi zaman alıcı olabilmektedir. Üstelik İMMS poliçesi bilgisi kaza tespit tutanaklarında yer almadığından, zarar gören bu bilgiyi ancak karşı taraftan veya başka yollarla temin edebilmektedir. Bu durum da süreci uzatabilmektedir.
Sonuç ve Değerlendirme
Kaza tarihinde oluşan zararın, özellikle yüksek enflasyon ortamında, ivedilikle ödenmesi sigortacılığın en temel amacı olmalıdır. Ancak bazı İMMS taleplerinin, yalnızca sürecin uzaması nedeniyle zamanaşımı gerekçesiyle reddedilmesi, bu amaca aykırı düşer. Bu yaklaşım, sigortacılığın özünde bulunan “güven ve koruma” ilkesine ciddi biçimde zarar vermektedir.
Kanaatimizce, İMMS’te zamanaşımı süresinin başlangıcı, zarar görenin zararının trafik sigortası teminatını aştığını öğrendiği tarih olarak kabul edilmeli ve ayrıca 15 günlük ön başvuru süreleri de zamanaşımını kesen süreler arasında sayılmalıdır. Bu yaklaşım, hem hakkaniyet ilkesine hem de TTK’da yasa koyucunun sigortalıyı korumaya yönelik amacıyla uyumlu bir çözüm olacaktır.