EGM, BES’in 2024 yılı büyüme verilerini yayınladı. İlk dikkat çeken nokta, 18 yaş altı katılımcı sayısındaki yüksek artış. Bu durum, ailelerin çocuklarının geleceğini garanti altına alma isteğinin ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor.
Fon Büyümesinin Temel Etkenleri
BES’te fon büyümesi, şu faktörlere bağlı olarak gerçekleşiyor:
-Katkı Payları: Hem eski hem de yeni katılımcıların dönem içinde ödedikleri katkı payları, fon büyümesine önemli bir katkı sağlıyor. (Bu verinin ayrıca yayınlanması gerekiyordu.)
-Birikimler ve Getiriler: Önceki dönemlerden gelen birikimler ile yeni dönemde ödenen katkı paylarının dönem getirisi, fon büyümesini etkiliyor.
-Ayrılanların Birikimleri: Erken ayrılanlar veya emekli olarak ayrılanların birikimleri de fon büyümesini etkileyen faktörler arasında. (Bu verinin de ayrıca yayınlanması gerekiyordu.)
BES’te Temel Sorun: Kalma Süreleri
BES’in en önemli sorunlarından biri, katılımcıların sistemde kalma sürelerinin kısa olması. Bu konuda iyileştirmeler yapılması gerekiyor.
-İhtiyaç Nedeniyle Ayrılmalar: Katılımcıların ev almak gibi acil ihtiyaçları nedeniyle sistemden ayrılmalarına fazla bir şey yapılamaz. Kısmi ayrılma şeklinde ayrılanlar ayrıca kategori edilmeli.
-Getiri Performansı Nedeniyle Ayrılmalar: Ancak, getiri performansını beğenmeyenlerin sistemden ayrılmalarını engellemek için bazı adımlar atılabilir.
Burada önemli olan, ayrılmaların temel nedeninin katılımcıların yanlış fon tercihleri mi yoksa fon performanslarının yetersizliği mi olduğunun araştırılmasıdır.
Çözüm Önerileri
-Katılımcı Eğitimi: Katılımcıların doğru fon seçimi yapabilmesi için daha etkili eğitim ve rehberlik hizmetleri sunulmalı. E-posta, SMS veya web sitesi bildirimleri tek başına yeterli olmuyor; daha interaktif iletişim yöntemlerine odaklanılmalıdır. Online seminerler, mobil uygulamalar üzerinden kişiselleştirilmiş yönlendirmeler ve yapay zeka destekli danışmanlık sistemleri gibi yenilikçi çözümlerle katılımcıların finansal okuryazarlığı artırılmalı ve bilinçli yatırım kararları almaları sağlanmalıdır.
-Fon Performanslarının İyileştirilmesi: Fon yöneticilerinin performansını artırmak ve daha etkin yatırım stratejileri geliştirmek gerekiyor. Daha önce de belirttiğim gibi, yatırım tercihini şirketlere bırakmak isteyen katılımcılara enflasyonun üzerinde getiri garantisi sunan ek sistemler getirilebilir. Ayrıca, performansa dayalı bir Toplam Fon Gider Kesintisi modeli kurgulanarak yönetim kalitesi teşvik edilebilir. Bunun yanı sıra, SPK’nın denetimleri daha etkin hale getirilerek fon yönetim süreçlerinin şeffaflığı ve verimliliği artırılmalıdır.
-Sistemde Kalma Süresinin Uzatılması: Katılımcıların sistemde daha uzun süre kalmasını teşvik etmek için yeni mekanizmalar oluşturulmalı. Tamamen ayrılanlara, eski haklarını koruyarak veya küçük ek koşullarla sisteme yeniden katılma hakkı tanınabilir.
Zeynep Candan Aktaş’ın İlave Görüşleri:
Kıymetli Metin Hocam BES’in gelişimini çok güzel bir şekilde değerlendirmiş. Ben de buna küçük bir ilave yapayım:
-Şirketler devlet katkısı dışında fon getirileriyle de fark yaratmayı başarabilmeliler. Görüldüğü kadarıyla sistemin tek motivasyonu halen devlet katkıları.
-Sistemde uzun süre kalanları daha güçlü bir şekilde ödüllendirmek gerekir. TEFAS tarafında ‘0’ stopaja tabi olan hisse fonlar BES tarafında en iyimser olasılıkla %5 stopaja tabi. O zaman katılımcılar neden BES tarafında hisse fon tercih etsin? Bu nedenle sistemde 20 yılı tamamlayan herkese 56 yaş beklenmeden ‘0’ stopaj ve %100 devlet katkısı alma hakkı gelmeli. Bu gelişme daha çok genç ve çocuğun sisteme girmesini sağlayacak ve sistemde kalma sürelerini de uzatacaktır.
-Fon dağılım değişikliği, yönetmelikteki gibi en uzun valör süresi içinde tamamlanmalı.
-BEFAS fonları aynen TEFAS’taki gibi bütün bir havuz olarak tüm kullanıcılara sunulmalı. BEFAS fonu olan katılımcıların portföy değeri güncel olarak gösterilmeli.
-BES’in olumsuz algılanmasında çok büyük bir etkisi olan yönetim gider kesintisi ve giriş aidatı uygulaması ya kaldırılmalı ya da katılımcılar doğru bilgilendirilmeli.
-Devlet katkısı getirilerini iyileştirecek düzenlemeler yapılmalı. Devlet katkıları da aynen değişken fonlar gibi 4 farklı risk kategorisinde tasarlanabilir. Sisteme yeni girmiş katılımcı ile 56 yaşını tamamlamış katılımcıya neden aynı risk grubundaki devlet katkısı fonunu sunuyoruz ki?
-Otomatik katılım tarafındaki katılımcılara gönüllü BES tarafından fon seçimi hakkı verilmeli. İnsanlar altını, faizi, hisseyi biliyor ama temkinli değişken fonu, atak değişken fonu, agresif değişken fonu bilemiyor. Fon seçemiyor. Birikimleri başlangıç ve standart fonlarda heba oluyor.
