Gündüz Apara’da SGK Uzmanı Faruk Erdem’i dinledim. Sn. Erdem, iş hayatında kıdem tazminatı konusunda ciddi sorunlar yaşandığını belirtti. Özellikle çalışanların %80’inin kıdem tazminatlarını alamadan (özellikle işten atılma durumlarında) başka bir işe geçmek zorunda kaldığını vurguladı. Arabuluculuk sürecinde en çok karşılaşılan uyuşmazlığın da kıdem tazminatı olduğuna dikkat çekti.
Bu soruna çözüm olarak, kıdem tazminatlarının bir fonda toplanmasını ve çalışanların iş değiştirdiğinde bu fonu yeni işyerine taşımasını önerdi.
Kıdem Tazminatının BES’e Taşınması
Kıdem tazminatlarının Bireysel Emeklilik Sistemi’ne (BES) aktarılması fikri uzun süredir gündemde. Nitekim en son 11. Kalkınma Planında bu konuda bir bölüm yer almaktadır. Ancak işçi ve işveren sendikaların bu konudaki çekinceleri nedeniyle somut bir ilerleme kaydedilemiyor.
İşin en ilginç yanı, işveren kesimi işletme sermayesinin azalması gibi bir endişeyle karşı çıkıyorlar. Ancak, mevcut durumda çalışanların %80’inin kıdem tazminatını alamadığı bir sistemde, iş sendikaların bu durumdan memnunmuş gibi davranmaları, BES aktarma projelerine sıcak bakmamaları, birçok profesyonel tarafından şaşırtıcı ve yadırganan bir tutum olarak görülüyor.
Oysa kıdem tazminatı mevzuatında yapılacak düzenlemelerle hem işverenler hem de çalışanlar mağdur edilmeden BES’e geçiş sağlanabilir. Örneğin:
- İşverenler açısından, peşin ödeme yapacağı için mevcut tutardan (mevcutta aylık ücretinin %8,33’ü kadarlık bir kısmı) daha düşük ödeme (örn. aylık ücretinin %5’i kadarlık bir kısmının) yapmasının istenmesi.
- Çalışanlar açısından, yatırımla değerlendirilen birikim avantajı (örn. %4) ve tazminat ödenmemesi riskinin sıfırlanması gibi faydalar sağlanabilir.
- İsteğe bağlı ayrılan çalışanlara da kıdem tazminatı hakkı verilebilir.
Bu değişiklikler hem iş hayatı hem de ekonomi açısından önemli bir çözüm olabilir.
Sistemin Avantajları
Çalışanlar İçin:
Diğer şartların yanında işletmelerin finansal sıkıntıya düşmesi, konkordato ve iflas gibi durumlarda çalışanların kıdem tazminatlarını alabilmeleri zorlaşıyor. Bu durumda kıdem tazminatların işletmelerin dışında emeklilik şirketlerine emanet edilmesi sayesinde;
- Kıdem tazminatını kaybetme korkusu ortadan kalkar.
- BES sayesinde yatırımla birikimlerini büyütebilirler.
İşverenler İçin:
- İş gücü alımında daha esnek hareket edebilirler. İyi çalışanı kaybetme dezavantajına (çözüm: işverenin ücret ve iş şartlarını geliştirmesi) karşılık kötü çalışanı çalıştırmak mecburiyetinde olmamak (çözüm: çalışanın verimliliğini artırması) avantajı gibi,
- Finansal planlamalarını daha sağlıklı yapabilirler.
Ülke Ekonomisi İçin:
- BES’e aktarılacak kıdem tazminatları, uzun vadeli yatırımlara kaynak oluşturur.
- Sermaye piyasalarının derinleşmesine katkı sağlar.
- Tasarruf oranlarını artırarak ekonomik istikrarı güçlendirir.
Yapılması Gereken Düzenlemeler
Mevcut Sistemin İyileştirilmesi: Kıdem tazminatı sistemindeki eksiklikler giderilmeli ve çalışanların hakları daha güçlü bir şekilde korunmalıdır.
Devlet Desteği: BES’e aktarılacak kıdem tazminatlarına devlet, ek teşvikler ve katkılar sağlamalıdır.
Sonuç
Kıdem tazminatlarının BES’e taşınması, hem çalışanlar hem de işverenler için önemli avantajlar sunabilir. Bu sistemin hayata geçirilmesi, ülke ekonomisine de uzun vadede katkılar sağlayacaktır.
Eğer gerekli adımlar atılırsa:
- Çalışanlar kıdem tazminatlarını kaybetme endişesi yaşamaz.
- İşverenler finansal planlamasını daha iyi yapar ve iş alımında daha esnek davranır.
- Ülke ekonomisi uzun vadeli kazanımlar elde eder.
Bu model, herkes için kazan-kazan bir çözüm olabilir.
Not: Aşağıdaki yazıyı da okumanızı öneririm.
