Bazı eksper ve hukuk bürolarının yürüttüğü hasar satın alma uygulamasının yalnızca Sigorta Tahkim Komisyonunda (STK) yapılabildiğini; zira mahkemelerde dava ve kararların UYAP’ta görülebildiği için bu yöntemin uygulanamadığını tespit etmiş ve 02.03.2025 tarihinde burada ve sosyal medya hesaplarımda duyurmuştum. Bu nedenle SEDDK’ya seslenerek, Sigorta Hakem Kararlarının UYAP’ta veya SBM’de görünür hâle getirilmesi çağrısında bulunmuştum. Yaklaşık bir ay önce de STK yetkilisinden bu konuda bir çalışmanın olduğunu öğrenmiş idim.
SEDDK Başkanı Davut Menteş’in, dün Hacettepe Üniversitesi 5. Sigorta ve Şirketler Hukuku Sempozyumu’nun açılış konuşmasında STK Hakem Kararlarının UYAP’ta görülebilmesi için entegrasyon çalışmalarına başladıklarını ve bunun öncelikli gündemleri olduğunu açıklaması beni fazlasıyla mutlu etti. Ayrıca sektör vekillerinin, tazminat alacaklısı olan zarar görenlerin kendileri adına yapılan bazı başvurulardan dahi haberdar olmadıklarını ifade etmeleri üzerine, tam kapsamlı bir entegrasyon çalışmasının başlatıldığını ve bunun yakından takip edileceğini belirtmiş.
Bu vesileyle, mahkeme kararları ile sigorta tahkim kararları arasındaki görünürlük farklarına ilişkin bazı noktaları daha detaylı aktarmak isterim.
1) Mahkeme Kararları ve UYAP Görünürlüğü
Mahkeme kararları UYAP’ın “Sorgulama İşlemleri” bölümünde erişilebilir durumdadır. Ödeme süreçleri bakımından özetle şu durumlar söz konusudur:
* Bilirkişi raporunda belirlenen asıl alacak ve feriler dava aşamasında sigorta şirketi tarafından ödendiğinde, dava konusuz kaldığı için “karar verilmesine yer olmadığına” hükmedilir. Bu durumda tahsilat kararda yer aldığından vatandaş UYAP üzerinden görebilir.
* Karar sonrası ilamlı icra yoluyla yapılan ödemeler UYAP’ın “İcra” ekranında görülebildiği için, vekilin tahsilatı şeffaf biçimde takip edilebilir. Bu hâlde sigorta şirketi:
* Asıl alacak ve ferileri,
* İcra vekâlet ücretini,
* Başvuru harcı, tebligat gideri gibi icra masraflarını
ödemek zorundadır.
* Ayrıca dava öncesi, dava aşaması ve dava sonrası arabuluculukla çözülen uyuşmazlıklar da UYAP’a yansır.
Öte yandan dava sonrasında sigorta şirketleri:
* Davacının IBAN bilgisine sahip olmaları hâlinde (ki trafik sigortasında zorunlu ön başvuru şartı nedeniyle IBAN bilgisi zaten dosyada yer almaktadır) icra vekalet ücreti ve masraflarına katlanmamak için kararın hemen sonrasında icra takibi açılmadan doğrudan ödeme yapabilmekte,
* Veya istinaf/temyize gidilmesinin riskleri nedeniyle, ilk derece mahkemesi kararındaki tutar üzerinden, bazende altında/üzerinde bir bedel üzerinden uzlaşmaya gitmektedir.
Bu tür ödemeler UYAP’ta görünmediğinden, tazminat sahibinin tahsilât bilgilerini kontrol etme imkânı bulunmamaktadır.
2) Sigorta Tahkim Hakem Kararları ve Şeffaflık Sorunu
Sigorta Tahkim Komisyonu kararları UYAP’ın “Sorgulama İşlemleri” bölümünde hiçbir şekilde görünmemektedir. Sadece karar sonrası ilamlı icra yoluyla yapılan ödemeler UYAP’ın “İcra” ekranında izlenebilmektedir. Bunun dışındaki ödemelerde süreç, mahkeme kararlarından sonraki ödemelerde olduğu gibi işler.
Tam da bu noktada tartışmalı bir ara uygulama öne çıkıyor. UYAP’ta görünmeme avantajı nedeniyle bazı hukuk bürolarının sigorta şirketlerine e-posta göndererek:
* Karardaki asıl alacak ve ferilerin,
* İcra vekâlet ücretinin,
doğrudan avukatın ilettiği IBAN’a ödenmesini talep ettikleri duyulmaktadır.
Bu yöntemde:
* Avukatın herhangi bir kaybı bulunmamakta,
* Sigorta şirketi icra vekâlet ücreti dışındaki icra masraflarında kurtulmakta,
* Ancak yapılan ödeme UYAP’a yansımadığından, müvekkilinin bu tahsilattan tamamen habersiz kalması mümkün hâle gelmektedir.
Bir sigorta şirketi hasar müdürü, zarar görenlerin aylar sonra “Tazminatım neden hâlâ ödenmedi?” diye sorduklarında, ödemenin çoktan avukata yapıldığını bu şekilde öğrendiklerini belirtmiştir. Bu nedenle bazı sigorta şirketlerinin artık icra takibi açılmadan ödeme yapmamayı tercih ettiği ifade edilmektedir.
**Özetle**
* Arabuluculuk ve icra dışı tahsilatlar UYAP’ta görünmediği için tazminat hak sahibi, asıl alacak ve ferileri ile tahsilat tarihi hakkında bilgi sahibi olamamakta.
* Bu alan ciddi suistimallere açık hâle gelmektedir.
3) SEDDK’nın Rolü ve Yapılması Gerekenler
SEDDK’nın temel görevlerinden biri sigortalıların ve zarar görenlerin haklarını korumaktır. Bu kapsamda:
* Hem mahkeme hem STK kararlarına ilişkin arabuluculuk ve icra dışı ödemelerin e-devlet üzerinden hak sahibine (zarar görene) bildirilmesinin sağlanması.
* Bu alandaki suistimallerin tespiti için denetim yapılması.
* STK hakem kararlarının UYAP ve SBM’de görünürlüğünün hızla sağlanması
kritik önem taşımaktadır.
Bu adımlar hayata geçirildiğinde:
* STK kararlarına ilişkin tüm tahsilatlarda tam şeffaflık sağlanabilecek,
* “Hasar satın alma” olarak bilinen uygulamanın ortadan kaldırılması mümkün olacaktır.